Gắn bó với nghề rèn suốt gần 60 năm, ông Sáu Đức chia sẻ rằng đây là nghề được cha ông để lại. Thế nhưng, cơ duyên thực sự bắt đầu vào năm 1968 – thời điểm chiến tranh khốc liệt, gia đình ông phải rời quê Hoài Nhơn để vào Đơn Dương, Lâm Đồng lánh nạn. Tại đây, ông bắt đầu học và theo nghề rèn, rồi gắn bó đến tận hôm nay.
Sau khi đất nước hòa bình, đến năm 1996, gia đình ông trở về quê hương Hoài Nhơn và tiếp tục duy trì lò rèn truyền thống. Ông nhớ lại, những năm tháng trước đây, làm nghề cực hơn bây giờ rất nhiều. Mãi đến năm 1991, khi điện lưới được kéo về, ông mới có điều kiện mua quạt gió hỗ trợ, phần nào giảm bớt vất vả.
“Nghề này khổ nhất là nóng và bụi, lại tốn sức, ngày xưa không có máy móc nên làm rất cực”, ông chia sẻ.
Ngày nay, công việc đã nhẹ hơn nhờ có sự hỗ trợ của máy mài, máy thổi than, thậm chí nhiều nơi còn dùng máy đập. Nguyên liệu cũng thuận tiện hơn khi có thể mua sắt tại đại lý, tùy vào từng sản phẩm mà lựa chọn loại phù hợp: sắt mỏng để làm liềm, cuốc; sắt dày để làm rựa, dao chặt.
Trước kia, do thiếu vật liệu, người thợ phải tận dụng những thứ bỏ đi như bánh xe cũ. Dù làm việc vất vả, mỗi ngày cũng chỉ hoàn thành được khoảng 2 sản phẩm, trong khi nhu cầu của người dân rất cao, đặc biệt là các dụng cụ phục vụ sản xuất nông nghiệp như liềm cắt lúa.
Còn hiện nay, khi máy móc dần thay thế sức người, nhu cầu cũng giảm đi đáng kể. Tuy vậy, trong cả khu phố, ông Sáu Đức vẫn là người duy nhất giữ nghề. Mỗi khi cần sửa chữa, mài lại hay đặt làm dụng cụ bền chắc, người dân vẫn tìm đến lò rèn của ông.
Ông cũng thẳng thắn cho biết, sản phẩm làm tại lò có giá cao hơn ngoài chợ, bởi không thể cạnh tranh với hàng bán sẵn giá rẻ. Một chiếc rựa ngoài chợ chỉ khoảng 50 nghìn đồng, nhưng làm tại lò của ông có thể lên đến 250 nghìn đồng. Đổi lại, chất lượng đảm bảo, sử dụng lâu dài.
Để tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh, ông và con trai sẽ cắt sắt theo kích thước, nung đỏ trong lò, rồi đưa lên “đàn” – tức công đoạn đập tạo hình. Sau đó là mài sắc và hoàn thiện tay cầm. Tất cả đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm lâu năm.
Hiện nay, ông không làm sẵn sản phẩm mà chủ yếu nhận đặt theo yêu cầu. “Đồ sắt để lâu sẽ bị sét, nên ai cần thì đặt trước, vài ngày là có”, ông nói.
Điều khiến nhiều người bất ngờ là các dụng cụ làm nghề của ông như dũa, bào… trông giống nghề mộc. Tuy nhiên, ông cho biết, do phải làm việc với kim loại nên những dụng cụ này nhanh hao mòn, chỉ làm được khoảng chục sản phẩm là phải thay mới.
Dù trải qua nhiều thăng trầm, lò rèn của ông Sáu Đức vẫn đỏ lửa – không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là nơi gìn giữ một nghề truyền thống đang dần mai một theo thời gian.
